“Padişah Adaletinin Berrak Suyunu Bulandıranlar” - 19. Yüzyıl Bosnası’nda Dinlerarası Hoşgörüsüzlüğe İmgebilimsel bir Bakış

Ekrem Čaušević

Sažetak

U članku se govori o stereotipima i aksiološkim atribucijama koje su bosanski franjevci koristili u opisu “bosanskih Turaka” [Bošnjaka] i pravoslavnih svećenika u drugoj polovini 19. stoljeća. Kao izvor za analizu poslužila su pri­vatna pisma koja su franjevci razmjenjivali u razdoblju od 1850. do 1870, i to privatnim kanalima kako ta prepiska ne bi dospjela u ruke austrijskih i lokalnih osmanskih vlasti. Zahvaljujući činjenici da se prepiska odvijala u tajnosti i bez straha od cenzure, opravdano je pretpostaviti da odražava autentična mišljenja i stavove franjevaca prema osmanskim vlastima i pripadnicima drugih konfesija s kojima su dijelili, među ostalim, životni prostor i jezik. Analiza pokazuje da aksiološke atribucije iz franjevačkih pisama sliče repertoaru predodžbi i vrijednosnih sudova koji se susreće i u drugim izvorima katoličke proveni­jencije nastalima u Bosni i Hercegovini, kao i u hrvatskoj književnosti ranoga novovjekovlja. Zanimljivo je međutim da se nijedna negativna atribucija ne odnosi na sultana. Naprotiv, o njemu se govori kao o utjelovljenju principa pravde i uzvišenom vladaru “čiju kristalno bistru vodu” [metafora za pravdu] mute i blate predstavnici lokalnih vlasti.” S obzirom na to da imagološka analiza zahtijeva i povijesnu kontekstualizaciju teksta, takav odnos prema sultanu treba tražiti u društvenopovijesnom kontekstu. Naime, veći dio pisama napisan je u vrijeme kad su centralne vlasti pod sultanovim budnim okom ulagale velike napore da slome otpor koji su konzervativna ulema i krupni zemljoposjednici pružali provođenju društvenih i agrarnih reformi u Bosni. Budući da su te reforme za katolike i njihov opstanak bile od životne važnosti, autori pisama pohvalno se izražavaju ne samo o sultanu i ponekim osmanskim namjesnicima u Bosni nego i o muslimanskim (bošnjačkim) prvacima koji su podržavali reforme kao put k modernizaciji osmanske države. Temi se prišlo iz imagološkoga aspekta kroz analizu diskurzivnih konstrukcija o kulturnim i vjerskim identitetima u onodobnoj Bosni.

-------------------------------------------

“Oni koji zamućuju bistru vodu carske pravde” – Imagološki osvrt na  međuvjerske odnose u Bosni u 19. st.

Stereotypes and axiological attributions used by Bosnian Franciscans to de­scribe “Bosnian Turks” (Bosniaks) and Orthodox Christian priests during the second half of the nineteenth century are discussed. The sources for analysis were private letters exchanged by Franciscans during the period from 1850 to 1870 via private channels, in order to prevent the correspondence from falling into the hands of the Austrian and local Ottoman authorities. As the correspond­ence took place in secrecy and without fear of censorship, it may justifiably be assumed to reflect the Franciscans’ authentic opinions and attitudes toward the Ottoman authorities and members of other confessions with whom they shared, among other things, living space and language. Analysis has shown that the axiological attributions in the Franciscan letters resembled the repertoire of perceptions and value judgments encountered in other source of Catholic provenance from Bosnia and Herzegovina, as well as early modern Croatian literature. Interestingly, however, not a single negative attribute is ascribed to the sultan. On the contrary, he is described as the embodiment of the principle of justice and an exalted ruler, “whose crystal clear water” (a metaphor for justice) is clouded and muddied by representatives of the local authorities.” Since imagological analysis also requires historical contextualization, such an attitude toward the sultan should be viewed within the sociohistorical context. Indeed, the majority of the letters were written when the central authorities, under the sultan’s watchful eye, were strenuously attempting to crush the resistance from the conservative ulema and major landowners to social and agrarian reforms in Bosnia. Since these reforms were of vital importance to Catholics and their survival, the authors of the letters not only praised the sultan and some Ottoman governors in Bosnia but also distinguished Muslims (Bosniaks) who supported the reforms as a way to modernize the Ottoman state. The topic was approached from the imagological aspect through the discursive analysis of constructions regarding the cultural and religious identities in Bosnia at the time.


Ključne riječi

imagologija; pisma; bosanski franjevci; međukonfesionalni odnosi; tanzimatske reforme u Bosni; imagology; letters; Bosnian Franciscans; interconfessional rela¬tions; the Tanzimat reforms in Bosnia

Full Text:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.