Ali-Fehmija Džabić kao kritičar klasične arapske poezije

Lejla Gazić

Sažetak

Ali-Fehmija Džabić (1853-1918) predstavlja, bez sumnje, jednu od najistaknutijih ličnosti među našim stvaraocima na arapskom jeziku. Njegovi komentari iz oblasti klasične arapske poezije svrstavaju ga u red onih književnih kritičara koji su, iako daleko od rodnog kraja i na jeziku koji im nije bio maternji, uspjeli da ovladaju ovom materijom u tolikoj mjeri da su izazivali divljenje i poštovanje svih poznavalaca ove problematike.

Ličnosti i djelovanju Ali-Fehmije Džabića posvećen je izvjestan broj radova, ali su to uglavnom radovi koji se odnose na njegovo političko djelovanje kao vođe pokreta bosansko-hercegovačkih Muslimana za vjersku i vakufsko-mearifsku autonomiju. U tom svojstvu on je otišao u Istanbul, a Zemaljska vlada ga je proglasila neovlaštenim iseljenikom i onemogućila mu povratak u domovinu.

Odlaskom u Istanbul nastaje novi period u djelovanju Ali-Fehmije Džabića - kao univerzitetskog profesora arapskog jezika i književnosti i kao antologičara i književnog kritičara čija je oblast klasična arapska poezija. U ovom radu govorimo o njegovom djelu Tilbat al-ṭālib fī šarḥ Lāmiyya Abī Tālib - komentaru Abu Talibove kaside Lāmiyya.

Metodologiju Džabićevog rada na ovom komentaru možemo, prateći komentar svakog stiha posebno, odrediti prema slijedećim principima:

a) na planu proučavanja jezika

- sintaksa i rečenice

- morfološka analiza riječi

- etimološka struktura, riječi

b) na planu istorijskog konteksta:

- genealogija pojedinih ličnosti

- biografije

- Kur'anski 'citati

- islamska tradicija

- ostale napomene i objašnjenja

c) na planu proučavanja književnosti i književne kritike:

- stihovi drugih autora

- navodi iz drugih komentara

- zamjerke komentatorima

- kritički tekst pjesme

- citati iz drugog komentatorovog djela

- problemi metrike i rime.

Smatramo da ovo djelo pokazuje Džabića kao vrsnog·poznavaoca arapskog jezika i klasične arapske književnosti i posebno poezije, istorije Arapa i islamske civilizacije, kao i poznavaoca drugih književnih kritičara i njihovih djela čijem mišljenju ponekad s pravom nalazi zamjerke i konfrontira se s njima. Time on predstavlja karakterističan primjer kritičara – komentatora među našim autorima koji su pisali na arapskom jeziku.

Prateći tekst komentara i upoređujući primjere koji su u njemu navedeni, nameće se zaključak da je Džabić komentator koji čitaocu nudi objašnjenje teksta, dakle, ono što je bitno za razumijevanje poezije sa stanovišta hermeneutike.

------------------------------------------------------------------------------------

Ali-Fehmi Džabić as a critic of classical Arabic poetry

Ali-Fehmi Džabić (1853-1918) was undoubtedly one of the more prominent personalities among Yugoslavs who wrote in Arabic. His commentaries on classical Arab poetry place him among those literary critics who, although far from his native country and writing in a foreign language, managed to master the skill to such an extent that they aroused the admiration and respect of all connoiseurs of the field.

A number of papers deal with the personality and activity of Ali-Fehmi Džabić, but these are mostly papers dealing with his political activities, his leadership of the movement of the Bosnian and Herzegovinian Moslems for religious and waquf and mearif autonomy. As the leader of the movement, he travelled to Istanbul, and the Regional Government .proclaimed bim an illegal emigrant-and prevented his return home.

His departure to Istanbul marked a new period in his activity as a university professor of Arabic lang~age and literature, and as a compiler of anthologies and' writer of literary criticism concerning the period of classical Arab poetry. The present paper deals with his work Tilbat al-ṭālib fī šarḥ Lāmiyya Abī Tālib ·- a commentary on Abu Talib's cassida Lāmiyya.

By following his commentaries on eachseparCl;te verse, the methodology of Džabić'swork on this commentary can be defined according to the following principles:

a) in the sphere of study of language:

- syntax of words and sentences

- morphological analysis of words

- lexicology

- etymological structure of words.

b) In the sphere of historical context:

- genealogy of certain personalities

- biographies

- Kur'anic quotations

- Islamic tradition

- other comments and interpretations

c) In the sphere of literary study and literary criticism:

- verses of other authors

- quotations from other commentaries

- criticisms of other commentators

- critical text of the poem

- quotations from other commentators' work

- problems of metrics and rhyme .

The present author considers that this work proves Džabić to be a great connoisseur of Arabic and the Classical Arabic literature in general, and of Arabic poetry in particular, of the history of the Arabs -and of Islamic civilization, as well as an expert on other literary critics and their works, although he sometimes rightly opposes and contradict them. He is thus among Yugoslav authors a characteristic example of the critic-commentator writing in Arabic.

In following the text of the commentary and comparing the examples it contains, one concludes that Džabić was a commentator who offered an explanation of the text to' his reader, that is the essential thing for the understanding of poetry from the standpoint of hermeneutics.

Full Text:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.