Bosna müfettişi Ahmet Cevdet Paşa’nin Bosna’dan ailesi ile mektuplaşmalari

Ayten Ardel

Sažetak

Ahmet Cevdet Paşa (1823-1895) son dönem Osmanlı bürokrasi, ilim ve hukuk çevrelerinin tanınmış ve saygın simalarındandır. Yarım yüz yılı aşkın bir süre devletin idaresinde söz sahibi olmuş, Tanzimat, Islahat Fermanı ve I. Meşrutiyet devirlerini yaşamış bir devlet adamıdır. Son yıllarda tarih ve kültürümüzün gündeminde sıkça yer almaya başlamış, adına pek çok makale ve kitap yazılmış, sempozyum ve seminerler düzenlenmiştir. Osmanlı Devleti’nin üç kıtaya hâkim olduğu günler geride kalmış ve artık devlet yıkılma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Devrin devlet adamları ekonomik ve teknolojik olarak geri kalmışlığın farkında olarak buna çareler arıyor, hızla dağılmakta olan imparatorluk topraklarında yıkımın önüne geçmek için çareler arıyorlardı. İşte Ahmet Cevdet Paşa da bu düşünce ve şuur çerçevesinde ülkenin değişik yerlerinde tespitler yapmak ve problemlere çözümler üretmek üzere bulunmuştur. Bunlardan birisi de Osmanlı Hükümeti, 1859 tarihinde, Müslüman ile gayr-i müslim tebaa arasında ortaya çıkan karışıklıklar sebebiyle bir türlü teskin olmayan Bosna’da isyanların yerinde incelenip yatıştırılması amacı ile bölgeye gönderilmesidir. Tebliğimizde Ahmet Cevdet Paşa’nın idareci ya da hukukçu kimliğinin yanı sıra; tarih okumalarımızda olayları, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde ve özne bağlamından kopuk metinler olarak okuyarak ihmal edilen sosyal boyuta dikkat çekmektir. Ahmet Cevdet Paşa’nın Bosna Müfettişi olarak görev yapmış olduğu dönemin bir yılına ait zaman diliminde ailesine yazmış olduğu mektuplarda işte böyle bir eksikliği ve satır aralarına serpiştirilmiş bir biçimde görevin şekil, hususiyet ve zorluklarını da okuma imkânı bulmaktayız. Artık edebî bir tür olarak tükenmekte olan mektubun tarihi işlevine ışık tutma imkânı vermesi bakımından da ele aldığımız malzemeler güzel birer örnek teşkil etmektedirler.

-------------------------------------------------------

Prijepiska s porodicom bosanskog mufetiša Ahmet Dževdet-paše za vrijeme njegovog službovanja u Bosni

Ahmet Dževdet-paša (Ahmet Cevdet Paşa, 1823-1895) jedna je od poznatih i cijenjenih ličnosti iz krugova birokracije, znanstvenika i pravnika potkraj osmanskog perioda. Tijekom više od pola stoljeća bio je visokopozicioniran u državnoj upravi, bio je državnik koji je preživio vrijeme Tanzimata, Ukaza o reformama (Islahat Fermanı) te I. Parlamentarne monarhije (I. Meşrutiyet). Posljednjih godina često mu je davan prostor u našoj historijskoj i kulturnoj svakodnevnici, o njemu je napisano mnoštvo članaka i knjiga, organizirani su simpoziji i seminari. Prošlo je vrijeme kada je Osmanska država vladala na tri kontinenta, i država se već susrela s prijetnjom potpunog urušavanja. Državnici tog perioda, svjesni ekonomske i tehnološke zaostalosti traže rješenja, tragaju za izlazima kako bi se preduprijedio krah na teritoriji imperije koja se rasipa velikom brzinom. I Ahmet Dževdet-paša je, u okviru ove ideje i ovakve osviještenosti, imao zadatak utvrditi probleme na različitim krajevima države, te iznalaziti rješenja. Jedan od tih njegovih zadataka je bio kada ga je Osmanska vlada 1859. godine poslala da na licu mjesta istraži i smiri pobune u Bosni, koje su izbile usljed sukoba muslimanskih i nemuslimanskih podanika, i nikako nisu jenjavale. U našem radu, Ahmet Dževdet-paša, pored svog identiteta državnika ili pravnika, skreće pažnju na socijalnu dimenziju događaja koje zanemarujemo čitajući historiju kao tekstove o uzročno-posljedičnim odnosima, lišene subjektivnosti. U pismima koja je Ahmet Dževdet-paša pisao porodici u vremenskom odsječku od godine dana za vrijeme službovanja u Bosni na dužnosti mufetiša, pronalazimo mogućnost iščitavanja o upravo takvim manjkavostima, te između redova natuknute napise o formi, odlikama i poteškoćama njegovog zadatka. Na kraju, građa koju smo koristili predstavlja lijep primjer kako epistolografija, definirana kao književna vrsta, pruža mogućnost rasvjetljavanja historijskih činjenica.

Ključne riječi

Ahmet Cevdet Paşa; Osmanlı Bürokrasisi; Bosna; mektup; Ahmet Dževdet-paša; osmanska birokracija; Bosna; pismo

Full Text:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.